خانه / اعجاز علمی قرآن / اعجاز بیانی قرآن کریم

اعجاز بیانی قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع کنفرانس : اعجاز بیانی قرآن کریم 

بخش مجری کنفرانس : اعجاز علمی قرآن

استاد ارائه دهنده : سرکار خانم بنایی

قرآن کریم کتاب هدایت انسان و نمایان گر صراط مستقیم است که مردم تمام اعصار را دعوت به پیروی و اطاعت از خدا می‌کند وبا گذشت زمان و پیشرفت دانش بشری هر روز حقانیت این کتاب آسمانی و جلوه‌ای از اعجاز آن برای انسانها نمایانگر می‌شود .
منظور از اعجاز قرآن و اعجاز بیانی چیست؟؟؟

مفهوم اعجاز:

عجز یعنی ناتوان و اعجاز به معنای ناتوان ساختن یا ناتوان یافتن است. معجزه در اصطلاح امری است برخلاف جریان عادی نظام هستی که همراه با دعوت به مبارزه باشد اما کسی نتواند با آن رویارویی کند و خداوند آن را بر دست پیامبرانش جاری می‌سازد تا نشانه درستی رسالتشان باشد. معجزات پیامبران با توجه به سطح فرهنگی و اجتماعی امت‌هایی که به سوی آنان فرستاده می‌شدند متفاوت بود. آخرین معجزه‌ الهی پیشرفته‌ترین و برترین آنهاست و متناسب با جاویدان بودن شریعت اسلام و به تمامی بشریت در هر عصر و نسل که باشند، عرضه شده است . از مباحث مهم و پردامنه در علوم قرآن که با مسائل اعتقادی و علم کلام نیز پیوند خورده است و دانش‌های گوناگون از جمله علوم ادبی را به خدمت می‌گیرد، مبحث «اعجاز قرآن» است. اعجاز قرآن از مباحث مهم علوم قرآنی، کلام اسلامی و ادبیات عرب است که به دلایل معجزه‌بودن قرآن می‌پردازد که در بین متکلمان به عنوان روشن‌ترین دلیل پیامبری حضرت محمد(ص) مطرح است.
اعجاز قرآن درسه بعد مهم و اساسی مطرح می‌باشد:

اعجاز بیانی، اعجاز علمی و اعجاز تشریعی

دیدگاه اعجاز بیانی از مشهورترین و فراگیرترین رویکردها در حوزه‌ اعجاز قرآن است که بازتاب و تأثیر فراوانی در حوزه‌ مطالعات کلامی، ادبی و تفسیری داشته و مجموعه‌ای وسیع از مجادلات و مباحثات را گرد خود پدید آورده است.

اعجاز بیانی :

بیش تر به جنبه های لفظی و عبارات به کار رفته و ظرافت ها ونکته های بلاغی نظر دارد، و از معروف ترین وجوه اعجاز قرآن است، که در تمـام آیـه ها، سـوره ها و سطر سطرِ قـرآن قابل مشاهده است.
۱.اعجاز بیانی در فصاحت: فصاحت در لغت به معنای روشن و آشکار می باشد و در اصطلاح، کلامی است فصیح و روان،که از حسن و زیبایی برخوردار باشد، و کلام فصیح عبارتی است که واژگان آن علاوه بر فصاحت، هماهنگی و تناسب کامل با یکدیگر داشته باشند
۲. اعجاز بیانی در بلاغت: بلاغت در لغت به معنی وصول، رسیدن و انتها است و در اصطلاح عبارتست از کلام فصیحی که مطابق با مقتضی حال باشد ۳. اسلوب بدیع قرآن: قرآن سبک و شیوه ای ارائه نموده، که دارای ظرافت شعر، آزادی مطلق نثر و حسن و لطافت سجع می باشد، بسیاری از علماء، این سبک قرآن را از برجسته ترین ابعاد اعجاز ادبی و بیانی آن دانسته اند.

اعجاز بیانی قرآن را می توان در موارد زیر خلاصه نمود :
الف- گزینش کلمات ب- سبک و شیوه بیان ج ـ نظم آهنگ قرآن د ـ وحدت موضوعی یا تناسب معنوی آیات و-پیراستگى از عیب‌ها، از تناقض و اختلاف ه ـ نکته ها و ظرافت ها

الف- گزینش کلمات
انتخاب کلمات و واژه های به کار رفته در جملات و عبارت های قرآنی کاملا حساب شده است. به گونه ای که اگر کلمه ای را از جای خود برداشته، خواسته باشیم کلمه دیگری را جایگزین آن کنیم که تمامی ویژگیهای موضع کلمه اصل را ایفا کند، یافت نخواهد شد، زیرا گزینش واژه های قرآنی به گونه ای انجام شده که :
اولا: تناسب آوای حروف کلمات هم ردیف آن رعایت گردیده، آخرین حرف از هر کلمه پیشین با اولین حرف از کلمه پسین هم آوا و هم آهنگ شده است، تا بدین سبب تلاوت قرآن روان و آسان صورت گیرد
ثانیا: تناسب معنوی کلمات با یک دیگر رعایت شده تا از لحاظ مفهومی نیز بافت منسجمی به وجود آید. در مجموع هر یک از واژه ها در جایگاه مخصوص خود به گونه ای قرار گرفته است که قابل تغییر و تبدیل نخواهد بود
ب- سبک و شیوه بیان
اسلوب و شیوه بیان قرآنی در عین حال که موجب جذب و کشش عرب گردید با هیچ یک از اسلوب و شیوه های متداول که بین آن ها رایج بود شباهتی نداشت قرآن سبکی نو و روشی تازه در بیان ارائه داد که برای عرب بی سابقه بود و بعدا هم نتوانستند در چنین سبکی سخنی بیاروندکه با قرآن برابری کند . شیوه‏هاى سه گانه متعارف(شعر و نثر و سجع)هر یک محاسنى دارند و معایبى.بیان رسا و دل‏پذیر قرآن گرچه شعر نیست ولى ویژگى شعر را دارد،حتى بر شیواترین آهنگ‏هاى وزین عرب تنظیم گردیده،بدون اینکه که در تنگناهاى شعرى قرار بگیرد . متانت نثر و استوارى کلام آزاد را نیز دارا می باشد،ودر چینش و گزینش کلمات و واژه ‏ها هرگز به دشوارى ومشکل بر نخورده. هم چنین از زیبایى‏هاى سجع و کلام موزون-اما بدون تکلف-به خوبى بهره مند می باشد بدین تربیب قرآن دارای محاسن انواع کلام(شعر.نثر.سجع) و در عین حال فاقد تمامى معایب آن‏ها است . همین امر مایه حیرت سخن وران عرب گردید و خودشون رو درمقابل سخنی یافتند که شگفت آفرین بود و در عین غرابت و تازگی، جاذبیت و ظرافت خاصی داشت که در هیچ یک از انواع کلام متعارف آن زمان یافت نمیشد . امام کاشف الغطاء-فقیه و دانش مند معروف-در این باره می گوید ((چنان است صورت نظم عجیب و اسلوب غریب(شیوه و سبک تازه) قرآن،که بر خلاف سبک و شیوه‏هاى کلام عرب و روش نظم و نثر آنان بود.نه پیش از آن و نه پس از آن نظیرى ندارد و کسى را یاراى هم آوردى با آن نباشد.
ج ـ نظم آهنگ قرآن
یکی از مهم ترین جنبه های اعجاز بیانی ـ که اخیرا بیش تر مورد توجه دانش مندان قرار گرفته ـ نظم آهنگ واژگانی قرآن است این جنبه، چنان زیبا وشکوهمند است که عرب را ناچار ساخت، از همان روز نخست اقرار کنند که کلام قرآن از توانایی بشر خارج است و تنها می تواند سخن خداوند باشد. نظم آهنگ واژگان قرآن، نغمه ای دل کش و نوایی دل پذیر دارد، نوایی که دل ها را شیفته خودش میکند نوای زیبای قرآن برای هر شنونده ای، هرچند غیر عرب محسوس است. هر کدام از ما اگر برای چند بار به یک شعر گوش بدیم، لحن و آهنگ آن برای ما تکراری میشه، اما به هنگام شنیدن آوای قرآن ، نه تنها خسته و آزرده نمیشیم، بلکه عطش مابرای شنیدن قرآن، افزوده میشه. در هنگام تلاوت قرآن، آهنگ درونی آن کاملا حس می شود این آهنگ درسوره های کوتاه، با فاصله های نزدیکش بیشتر نمایان است و در سوره های بلند کمتر اما همواره نظام آهنگ آن محفوظ است برای مثال در سوره نجم می خوانیم :
*َالنَّجْمِ إِذَا هَوَی * مَا ضَلَّ صَاحِبُکُمْ وَمَا غَوَى * …. لَقَدْ رَأَى مِنْ آیَاتِ رَبِّهِ الْکُبْرَى * أَفَرَأَیْتُمُ اللاَّتَ وَالْعُزَّى * وَمَنَاهَ الثَّالِثَهَ الْأُخْرَى * أَلَکُمُ الذَّکَرُ وَلَهُ الْأُنثَى * تِلْکَ إِذاً قِسْمَهٌ ضِیزَى
این فاصله ها تقریبا وزنی مساوی دارند ـ نظم آهنگ در این جا به پیروی از نظام موسیقیایی جمله نه کوتاه است و نه بلند وطولی میانه دارد و فضایی داستان گونه یافته است تمام این ویژگی ها لمس شدنی است و در برخی فاصله ها بسیار نمایان تر.
مانند : «افرایتم اللات و العزی و مناه الثالثه الا خری ؟»
پس اگر بگوییم: «افرایتم اللات و العزی و مناه الثالثه» قافیه از دست می رود و به آهنگ لطمه می خورد .
و اگر بگوییم: «افرایتم اللات و العزی و مناه الاخری» وزن مختل می شود.
هم چنین در «الکم الذکر وله الا نثی ؟ تلک اذن قسمه ضیزی» اگر (اذن) حذف شود «الکم الذکر و له الا نثی، تلک قسمه ضیزی» آهنگ کلام که با کلمه «اذن» قوام یافته مختل می شود.
د ـ وحدت موضوعی یا تناسب معنوی آیات
یکی دیگر از ویژگی های قرآن، وجود تناسب معنوی میان آیات هر سوره است،هر چند آیات یک جا نازل نشده و به صورت پراکنده و با فاصله های زیاد یا کم نازل شدند … پراکندگی در نزول آیات که به جهت مناسبت های گوناگون بوده ـ طبیعتا اقتضا می کند میان هر دسته آیاتی که به مناسبتی نازل گشته با دسته دیگر که به مناسبت دیگری نازل گشته است، رابطه و تناسبی نداشته باشند. و این پراکندگی در نزول بایستی درمجموع آیات هر سوره به خوبی مشخص باشد درصورتی که با دقتی که دانش مندان ـ به ویژه در عصر اخیر ـ در محتوای سرتاسر هرسوره انجام داده اند به این نتیجه رسیده اند که هر سوره هدف یا هدف های خاصی را دنبال می کند که جامع میان آیات هر سوره است و امروزه به نام «وحدت موضوعی» در هر سوره خوانده می شود . و مساله اعجاز در همین نکته است که پراکندگی درنزول، عدم تناسب را اقتضا می کند، در حالی که این پراکندگی مانع تناسب و وحدت در سوره ها نمیشود و وحدت موضوعی در سوره ها به خوبی مشهود است . تفاوت در عدد آیات هر سوره نمی تواند اتفاقی باشد، زیرا اتفاقی بودن یعنی نسنجیده و عاری از حکمت بودن وصدور هرگونه عمل حساب نشده از طرف خداوند حکیم محال است. لذا مقدار عدد آیات هر سوره و ترتیبی که میان آیه های هر سوره وجود دارد، با دست وحی و دستور پیامبر انجام گرفته است . اکنون این سؤال مطرح است که این اختلاف عدد در آیات سوره ها برای چیست؟
پاسخ :
درست همان است که اشاره کردیم: هر سوره هدفی را دنبال می کند که با پایان یافتن بیان هدف، سوره پایان می یابد و اختلاف در عدد آیات هرسوره معلول همین علت است این اختلاف هرگز به صورت اتفاقی و بدون سبب معقول انجام نگرفته است و همین جهت است که وحدت موضوعی هر سوره را تشکیل می دهد، یعنی میان آیات هر سوره یک رابطه معنوی وتناسب نزدیک وجود دارد *مفسرین متاخر به این حقیقت پی برده اند و در پی آنند تا به اهداف ویژه هرسوره دست یابند و تا حدودی نیز پیش رفت کرده اند، از جمله، علامه طباطبایی که در مقدمه تفسیرهر سوره طبق برداشت خود، هدف آن را مختصرتوضیح می دهد.
استاد بزرگوار علا مه طباطبایی بر این نکته اصرار دارد : ” که یک وحدت فراگیر در هر سوره حاکم است که پیوستگی آیات را نشان میدهد علا مه می فرماید: این که خداوند هر دسته از آیاتی را جدا از دسته دیگر قرار داده و نام سوره بر هر یک نهاده، شاهد بر این است که یک گونه انسجام و پیوستگی در هر مجموعه وجود دارد، که در قسمتی از یک مجموعه و یا میان هر سوره و سوره دیگر، آن پیوستگی خاص وجود ندارد ازاین رو در می یابیم که اهداف و مقاصد مورد نظر در هر سوره باسوره های دیگر تفاوت دارد، هر سوره برای بیان هدف و مقصد خاصی عرضه شده که پایان نمی یابد مگر با پایان یافتن آن هدف و رسیدن به آن مقصد.
” امام فخر رازی درباره آیات پایانی سوره بقره و پیوند آن ها با مطالب مطرح شده در متن سوره می گوید : ” هر که در ظرافت نظم این سوره ـ بقره ـ تامل کند و بدایعی ـ هنرجالب ـ که در ترتیب آیات آن رعایت شده مورد توجه قرار دهد، خواهد یافت که قرآن همان گونه که از لحاظ فصاحت الفاظ و شرف و بلندای معانی معجز است، برحسب ترتیب و نظم آیات آن نیز معجز است. ” با دقتی که دانشمندان اسلامی امروزه انجام داده اند، به خوبی روشن گردیده که هرسوره دارای تنظیم خاص و از نظم و ترتیب ویژه ای برخوردار است، که با یک مقدمه شیوا شروع می گردد، سپس به مقاصد عالیه خود می پردازد و با یک جمع بندی کوتاه خاتمه می یابد .

نتیجه :

“از همین جا نتیجه می گیریم که قرآن باآن که به مقتضای مناسبت های خاص و در زمان های متفاوت نازل گردیده، در عین حال وحدت منطقی و ادبی خود را حفظ کرده و این بزرگ ترین شاهد بر اعجاز قرآن است .”
و-پیراستگى از عیب‌ها، از تناقض و اختلاف از جلوه‏هاى دیگر اعجاز قرآن پیراستگى از عیبها، تناقض و اختلاف است.نویسندگان، شعرا و هنرمندان، پیوسته آثار خویش را مورد تصحیح،تغییر و تکامل قرار می دهند. مجتهدین و صاحبان فتوا نیز پیوسته تغییر دیدگاه می دهند برای مثال تولستوى نویسنده روسى، کتاب «جنگ و صلح» را بیست بار بازنویسى کرده . اما قرآن این‏گونه نیست ویک دعوت هماهنگ و همگون خدایى است که هیچ ناهمگونى، تناقض و اختلافى در آن وجود ندارد .

سوره مبارکه نساء آیه۸۲ :

«أَفَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً کَثِیراً». آیا درباره ی قرآن نمی اندیشید؟؟ اگر از سوی غیر خدا بود،اختلاف فراوانی در آن می یافتید
ه ـ نکته ها و ظرافت ها در قرآن انواع استعاره ها و تشبیه وکنایه و مجاز و نکته های بدیعی به حد وفور به کار رفته است و همین موضوع موجب حیرت سخن وران و نکته سنجان عرب گردیده است. دانشمندان این حوزه پذیرفته اند که تشبیهات قرآنی متین ترین تشبیهاتی است که در کلام عرب یافت می شود.
مثال ۱ : در آیه ی «هن لباس لکم و انتم لباس لهن» همسران راهم چون پوششی برای یک دیگر ترسیم نموده است ، همان گونه که لباس زینتی برای انسان است و عورت و نادیدنی های اندام او را می پوشاند و از گزند سرما و گرما او را نگاه می دارد، همین گونه همسرهم زینت بخش حیات و پوشش زشتی ها است وانسان را از لغزش ها و فروافتادن در چرکی ها نگاه می دارد.

مثال ۲ : ویژگیهای ادبی آیه ۷ از سوره قصص : آیه «و اوحینا الی ام موسی ان ارضعیه فاذا خفت علیه فالقیه فی الیم و لاتخافی و لا تحزنی انا رادوه الیک و جاعلوه من المرسلین» خداوند در این آیه به مادر موسی دو خبر از آینده می‌دهد:
۱. موسی را به مادرش بر می‌گرداند؛
۲. او را از پیامبران قرار می‌دهد چون در این جا دو خبر داده است، به مناسبت جفت این خبرها معنا را به صورت جفت جفت آورده است.
لذا در این آیه:
۱. دو فعل ماضی، یکی اوحینا و یکی خفت آورده است؛
۲. دو فعل امر، یکی ارضعیه و دیگری القیه آمده است؛
۳. دو فعل نهی، یکی لاتخافی و دیگری لا تحزنی آورده شده؛
۴. دو وزن اسم فاعل «رادوه، جاعلوه» آورده؛ و هماهنگی خاصی که در آیه وجود دارد .
*غیب گویی : برخی از دانشمندان غیب گویی رو هم جزو موارد اعجاز بیانی میدونن .
*تاریخ‌گویی قرآن : بیان جنبه‌هایی از تاریخ انبیاء و گذشتگان توسط قرآن که در جایی بیان نشده است و با واقعیات تاریخی، باستان شناسی و علمی دیگر سازگاری و هماهنگی دارد
*نهان‌گویی قرآن : خبر دادن از امور و حوادث جاری زمان پیامبر اسلام توسط قرآن که ادعا می‌شود از طریق ماورایی بوده است.
*پیش‌گویی قرآن : خبر دادن از امور و حوادث آینده در قرآن که اشراف بر آن تنها از طریق غیب ممکن است. مانند: وعده پیروزی روم در کمتر از ۱۰ سال بر ایران، پیش بینی فتح مکه و دهها نمونه دیگر
*تبیین علمی اعجاز بیانی : ساختمان ترکیبی کلمات و سبک بدیع و اختصاصی قرآن نه سابقه داشته است و نه تقلید پذیر است، ترنم و آهنگ شعر را با خود هم سو دارد، بشارتش آرام بخش روان و قلوب انسان هاست، و هشدارهایش بیدارگر غافلین و گنه کاران است . انتخاب کلمات بکار رفته در جمله های قرآن، کاملاً حساب شده است به گونه ای که نمی توان کلمه ای را جابجا کرد یا واژه ای را جایگزین واژه ای نمود که تمام ویژگی های واژۀ اصلی را ایفا نماید بلکه اگر واژه ها را تغییر داده یا از جمله برداریم ساختار جمله به هم می ریزد و زیبائی اش را از دست می دهد.

نتیجه :

همه ی این ها مطالب نشانگر این موضوع هست که کلام قرآن از توانایی بشر خارج است و تنها می تواند سخن خداوند باشد.

منابع:

۱)استاد دراز، المدخل الی دراسه القرآن الکریم
۲)تفسیر المیزان
۳)التمهید
۴)فخر رازی، تفسیر کبیر
۵)محمد تقی شریعتی، تفسیر نوین.
۶)در زمینه ی اعجاز بیانی کتاب های زیادی نوشته شده از جمله« اعجاز بیانى قرآن» نوشته دکتر عایشه عبد الرحمن بنت الشاطئ با ترجمه حسین صابرى

<a href="http://uupload.ir/viewer.php?file=ebze_image003.png"><img src="http://uupload.ir/files/ebze_image003_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" /></a>

۷)منبع

۸) منبع
۹) منبع

 

درباره faez

دوباره امتحان کنید

675sh

کشف شواهد علمی قطعی در مورد وجود جهان هایی دیگر

  اعجاز علمی قرآن:   سوره ی اعراف آیه ۵۴: تبَارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ پر …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked

به کانال باور باران بپیوندید


کلیک کنید