خانه / اعجاز علمی قرآن / اعجاز تشریعی قرآن
45

اعجاز تشریعی قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع کنفرانس: اعجاز تشریعی قرآن

بخش مجری کنفرانس : اعجاز علمی قرآن

استاد ارائه دهنده : خانم بنایی


 از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های قوانین قرآن عبارتند از:

  • نبود تناقض میان قوانین قرآن؛
  • سازگاری قوانین قرآن با عقل؛
  • سازگاری قوانین آن با فطرت‌؛
  • توافق قوانین قرآن با علم؛
  • جامعیت قوانین قرآن به گونه‌ای که همه ابعاد زندگی انسان را در برگرفته و در هر زمان و مکانی پاسخ‌گوی نیازهای بشر هست؛
  • عرضه و نهادینه شدن قوانین آن در مدت بسیار کوتاه، یعنی بیست و سه سال؛
  • عرضه آن از زبان شخصی درس ناخوانده؛
  • عرضه آن در فضایی که زمینه و شرایط لازم برای تدوین چنین قوانینی فراهم نبود.
  • فقدان تناقض میان قوانین قرآن/سازگاری قوانین قرآن با عقل: «لاَ تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا» « هیچ کس را جز به اندازه ی ‏ توانایی اش تکلیف نمی کنیم». (بقره/ ۲۳۳)
    همچنین: بقره/ ۲۸۶؛ انعام/ ۱۵۲؛ اعراف/ ۴۲؛ مومنون/ ۶۲

    سازگاری قوانین آن با فطرت:

    سازگاری احکام قرآن با فطرت انسان را می‌توان در جای جای قرآن مشاهده نمود:
    «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَالنَّاسَ عَلَیْهَا لاَ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَیَعْلَمُونَ»
    «پس روى خود را متوجه آیین خالص پروردگار کن!این فطرتی است که (خداوند) مردم را براساس آن آفریده، هیچ تغییرى در آفرینش الهى نیست؛ این است آیین استوار،ولی بیش‏تر مردم نمی دانند!» روم/۳۰

  • اسرا/ ۷۰
  • حجرات/ ۱۳
  • بقره/ ۲۱۹

قرآن کریم حتی به هنگام وضع شدیدترین قوانین نیز از توجه به فطرت اصیل انسانی غافل نمی‌شود.
به عنوان نمونه، حکم قصاص در آیات بقره/ ۱۷۸.۱۷۹

توافق قوانین قرآن با علم:

مثال

<a href="http://8pic.ir/viewer.php?file=5ygc5694icgi9x49ct6n.png"><img src="http://8pic.ir/images/5ygc5694icgi9x49ct6n_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" title="آپلود عکس" /></a>

<a href="http://8pic.ir/viewer.php?file=v952f9zlpia5umam4kli.png"><img src="http://8pic.ir/images/v952f9zlpia5umam4kli_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" title="آپلود عکس" /></a><a href="http://8pic.ir/viewer.php?file=skikhzgyc6q1bdlcpby8.png"><img src="http://8pic.ir/images/skikhzgyc6q1bdlcpby8_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" title="آپلود عکس" /></a>

 

<a href="http://8pic.ir/viewer.php?file=nt4ha1r1zsw851hogori.png"><img src="http://8pic.ir/images/nt4ha1r1zsw851hogori_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" title="آپلود عکس" /></a>

توافق تشریعات قرآنی با دستاوردهای علمی را می‌توان در حرمت شرب خمر حتی به مقدار اندک و غیر‌مست‌کننده آن مشاهده نمود.

جامعیت قوانین قرآن:

در این بخش جامعیت قوانین قرآن از دو جهت بررسی می‌شود:
اول: جامعیت نسبت به تمامی ابعاد وجودی انسان و نیازهای وی؛
دوم: جامعیت نسبت به تمام زمان‌ها و مکان‌ها

علامه جعفری در این زمینه میگویند:
«قوانین الهی همان گونه که تنظیم زندگی اجتماعی انسان‌ها را بر عهده گرفته است، تعلیم و تربیت‌های اخلاقی و عرفانی مثبت را هم هدف‌گیری نموده است و این یک اصل کاملاً مسلم از مکتب اسلام است که حقوق، اقتصاد، اخلاق و فرهنگ در تمامی مظاهر و نمودهایش هماهنگ بوده و در وحدتی بسیار والا با یکدیگر منسجم می‌‌باشند، در صورتی که قوانین و مقرراتی که ساخته اطلاعات و تمایلات بشری است جز امکان‌پذیر ساختن زندگی دسته جمعی هدف دیگری منظور نکرده است»

عرضه و نهادینه شدن قوانین قرآن در مدت بسیار کوتاه بیست و سه سال:
قوانین بشر پس از گذشت قرن‌های متمادی از طریق آزمایش و خطا و با کسب تجربیات فراوان به وجود آمده‌اند.
به عنوان مثال در تحریم شرب خمر، این گونه شاهد تشریع گام به گام هستیم؛ در سوره هفتادم خمر را در مقابل رزق نیکو قرار می‌دهد (نحل/ ۶۷)؛
در سوره هشتاد و هفتم مقایسه‌ای بین آثار سوء فراوان و منافع قلیل خمر دارد (بقره/ ۲۱۹)؛
در سوره نود و دوم نماز در حال مستی را تحریم می‌کند (نساء/ ۹۲)
و نهایتاً در سوره صد و سیزدهم خمر را بطورکلی تحریم می‌کند (مائده/ ۹۰)

عرضه تشریعات قرآنی بر زبان شخصی درس ناخوانده، بدون زمینه و شرایط لازم:
ارائه مجموعه‌ای از قوانین منسجم و جامع، نیازمند سال‌ها تحصیل و تحقیق و مطالعه است ولی به گواهی خود قرآن، پیامبر اسلام(ص) شخصیتی درس ناخوانده بود و این قوانین بدون هیچ‌گونه پیش‌زمینه مطالعاتی بر زبان ایشان جاری شد.که امری خارق العاده به شمار می‌رود.
نویسنده مصری محمد ابو زید صاحب کتاب «المعجزه الکبری» می‌نویسد: قوانین روم پس از گذشت هزار و سیصد سال تدوین شد در حالی‌که محمد(ص) آمد و قرآنی را به همراه داشت که در بر گیرنده روابط اجتماعی و تنظیم نظام فردی و اجتماعی انسان بود و هیچ مثل و مانندی برای این قوانین وجود نداشت. این در حالی بود که وی در سرزمینی دور از تمدن مبعوث شده بود و هیچ درسی را فرا نگرفته بود. در این مجال به برخی از مهم‌ترین مبانی، پیش‌انگاره‌ها و اصول قانون‌گذاری که در قرآن به آن اشاره شده است می پردازیم, تا سازگاری با عقل و فطرت، جامعیت و بی‌سابقه بودن قوانین قرآن بیشتر نمایان گردد.
قرآن‌کریم در تبیین جایگاه خداوند در نظام هستی می‌فرماید: «آنچه در آسمان‏ها و آنچه در زمین‌ است، فقط از آنِ اوست. کیست آن کس که در پیشگاهش، جز به رخصت او، شفاعت کند؟!
آنچه در پیش رویشان (در آینده) و آنچه در پشت سرشان (در گذشته) است میداند و به چیزى از علم او احاطه نمی یابند، جز به مقدارى [که او] بخواهد. کرسی (علم و قدرت) او، آسمان‏ها و زمین را دَر بر گرفته و نگاه‏دارى آن دو بر او دشوار نیست» (بقره/ ۲۵۵).

قرآن در جای دیگر می‌فرماید:
«أَلاَ لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَکَ اللّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ»
«آگاه باشید که آفرینش و فرمان (تدبیر جهان)، تنها براى اوست؛ خجسته (و پایدار) است خدایى که پروردگار جهانیان است». (اعراف/ ۵۴)

حاکم اصلی جهان هستی خود ذات باری تعالی است، بنا‌براین لازم است قوانین در راستای تحقق خواسته‌های او وضع گردد. به عبارت دیگر، اگر قوانین در راستای تحقق احکام الهی باشند معتبرند وگرنه هیچ اعتباری ندارد.

از همین روست که یعقوب(ع) پس از بیان دستورات لازم به فرزندانش متذکر می‌شود که:
«وَمَا أُغْنِی عَنکُم مِنَ اللَّهِ مِن شَیْ‏ءٍ إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ»
«و هیچ چیزى را که از طرف خدا (حتمى شده) است از شما دفع نمی کنم. حکم، جز براى خدا نیست». (یوسف/ ۶۷)

ب) پروردگار پشتوانه عمل به قوانین

«گفتیم: «همگى از آن فرو آیید! و اگر رهنمودى از طرف من براى شما آمد، پس کسانى که از رهنمود من پیروى کنند، پس نه هیچ ترسى بر آنان است و نه آنان اندوهگین می شوند»، (بقره/ ۳۸)
می‌توان گفت تشریعات دین بر مبنای میثاق طرفینی میان خدا و انسان استوار است، بنا‌بر‌این لازم است که انسان به تعهدات خود در قبال خدا وفا کند تا خدا نیز به عهد خود در مورد سعادت انسان وفا نماید،

چرا که در ادامه آیه چنین می‌خوانیم:
«وَأَوْفُوا بِعَهْدِى أُوفِ بِعَهْدِکُمْ» «و به پیمانم وفا کنید، تا به پیمانتان وفا کنم» (بقره/۴۰)

از همین روست که خداوند چنین وعده داده است که فرجام نیکو از آن پرهیزگاران فرمان بردار و فرجام بد از آن سرکشان خواهد بود.

ج) کرامت ذاتی انسان

«وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى‏ کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً»
«و به یقین، فرزندان آدم را گرامى داشتیم و آنان را در خشکى و دریا، (بر مرکب‏ها) سوار کردیم و آنان را از پاکیزه‏ها روزى دادیم و ایشان را بر بسیارى از کسانى که آفریدیم، کاملاً برترى دادیم». (اسراء/ ۷۰)

«بنی آدم» شامل تمامی انسان‌ها اعم از مؤمن و کافر می‌گردد. تکریم بنی‌آدم به واسطه عقل است که اختصاص به انسان دارد و تفضیل و برتری وی در این است که هر شرافتی که سایر موجودات دارند، حد اعلای آن در انسان وجود دارد.
می‌بینیم که قرآن کریم چه جایگاه رفیعی را برای انسان فرض کرده است.

د) پذیرش حق تصرف انسان در پدیده‌های هستی

«وَسَخَّرَ لَکُم مَا فِی السَّماوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً»
«و (منافع) آنچه در آسمان‏ها و آنچه در زمین است را، در حالى که همگى از اوست، براى شما مسخر ساخت». (جاثیه/ ۱۳)

هـ ) ممنوعیت سلب آزادی از انسان

آزادی و حق انتخاب انسان دائماً در آیات متعددی مورد تأکید قرآن قرار گرفته است: (ق/ ۴۴؛ هود/۲۸؛ عنکبوت/۲۹ و…)
تا آنجا که حتی در پذیرش اصل دین و به عبارت دیگر، در انتخاب سعادت ابدی یا گمراهی ابدی انسان را مختار می‌داند:
«أَفَأَنْتَ تُکْرِهُ النَّاسَ حَتَّى‏ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ» «و آیا تو مردم را وا میدارى تا این‏که مؤمن شوند؟!». (یونس/ ۹۹)
امیرالمؤمنین(ع) در شأن نزول این آیه می‌فرمایند: روزی مسلمانان به پیامبر(ص) عرض کردند: اگر کسانی که بر آن‌ها قدرت دارید وادار به پذیرش اسلام نمایید، عدد و قدرت مسلمانان افزایش می‌یابد، آیه نازل شد و پاسخ داد که من می‌خواهم آن‌ها با اختیار خود و بدون هیچ گونه اجباری ایمان آورند. مضمون این آیات به صراحت تهمت بدخواهانی که می‌گویند اسلام دین شمشیر است را رد می‌نماید.

و) تشدید قوانین با توجه به بالا رفتن جایگاه حقوقی و اجتماعی افراد

به عنوان مثال در مورد همسران پیامبر که از جایگاه اجتماعی بالایی برخوردار هستند می‌فرماید:
«یَا نِسَاءَ النَّبِیِّ مَن یَأْتِ مِنکُنَّ بِفَاحِشَهٍ مُّبَیِّنَهٍ یُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَیْنِ»
«ای همسران پیامبر! هر کدام از شما گناه آشکار و فاحشی مرتکب شود, عذاب او دو چندان خواهد بود و این برای خدا آسان است» هم‌چنین در مورد عدم راز داری دو زن که در جایگاه همسری پیامبر نشسته‌اند بسیار شدید برخورد می‌نماید و آن دو زن را به مقابله با خدا و جبرئیل و صالح مؤمنان و ملائکه فرا می‌خواند. (تحریم/ ۳ـ۴).

ز) نفی برتری‌های قومی و نژادی

«اى مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را نژادها و قبیله ها قرار دادیم تا یک‏دیگر را بشناسید(این ها ملاک امتیاز نیست)؛
گرامی ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست؛ به راستى که خدا داناى آگاه است». (حجرات/ ۱۳
در سبب نزول این آیه ذکر شده است هنگامی که پیامبر در روز فتح مکه بلال را برای اذان به بالای کعبه فرستاد برخی گفتند: آیا محمد(ص) جز این کلاغ سیاه را نیافته است که موذن خود سازد؟ در این هنگام این‌ آیه نازل شد و مسلمانان را از نگاه تبعیض آمیز به نژادهای مختلف باز داشت.

<a href="http://8pic.ir/viewer.php?file=anhqg08ucx4fomodizz1.png"><img src="http://8pic.ir/images/anhqg08ucx4fomodizz1_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" title="آپلود عکس" /></a>

<a href="http://8pic.ir/viewer.php?file=mxsjcmcgzcb4g1xadina.png"><img src="http://8pic.ir/images/mxsjcmcgzcb4g1xadina_thumb.png" border="0" alt="آپلود عکس" title="آپلود عکس" /></a>

ح) تقدم اخلاق بر اجرای احکام حقوقی و کیفری

قرآن‌کریم ضمن معتبر دانستن حقوق افراد، آنان را دعوت به حل و فصل مسالمت آمیز مشکلات می‌نماید: «و کیفر بدى، (مجازات) بدى همانند آن است؛ و هر کس ببخشد و اصلاح نماید، پس پاداش او بر خداست؛ [چرا ] که او ستمکاران را دوست ندارد». (شوری/ ۴۰)
قرآن‌کریم در ادامه تاکید می کند که تقدم اخلاق بر حقوق به معنی نادیده گرفتن و یا پایمال کردن حق مظلوم نیست: «وکسی که بعد از مظلوم شدن یارى طلبد، ایرادی بر او نیست». (شوری/ ۴۱)
«و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ (و نزاع) پرداختند، پس میان آن دو صلح برقرار کنید و اگر یکى از آن دو بر دیگرى ستم (و تجاوز) کند، پس با آن کسى که ستم می کند، بجنگید، تا به فرمان خدا بازگردد و اگر بازگشت، پس در میان آن دو عادلانه صلح برقرار سازید و دادگرى کنید، [چرا] که خدا دادگران را دوست می دارد. مؤمنان فقط برادران یک‏دیگرند، پس میان دو برادرتان (هنگامى که اختلاف کردند) صلح برقرار کنید و خودتان را از [عذاب ‏] خدا حفظ کنید باشد که شما (مشمول) رحمت شوید». (حجرات/ ۹ـ۱۰)

ط) وضع قوانین در راستای تحقق قسط و عدل

دعوت به تحقق عدالت و پرهیز از تجاوز از حدود بارها مورد تاکید قرآن قرار گرفته است از جمله:
«اى کسانى که ایمان آورده‏اید! قیام کنندگان براى خدا، [و] گواهى دهندگان به دادگرى باشید؛ و البته کینه ‏ورزى گروهى، شما را وا ندارد بر این‏که عدالت نکنید؛ عدالت کنید! که آن به خود تقوا نزدیک‏تر است؛ و [خودتان را] از [عذاب ‏] خدا حفظ کنید؛ که خدا به آنچه می کنید آگاه است». (مائده/ ۸). همچنین: (بقره/ ۱۹۰؛ نساء/ ۳؛ نحل/ ۹۰ و …)

ی) تکلیف تابع توانایی

قرآن تکلیف هر شخص را تابعی از توانایی‌های وی می‌داند و می‌فرماید:
«لاَتُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا»
«هیچ‌کس جز به اندازه ی ‏ توانای اش، تکلیف نمی ‏شود». (بقره/ ۲۳۳)؛
قاعده فوق نه تنها در امور شخصی بلکه در حوزه اجتماعی نیز جریان دارد. به عنوان مثال لزوم جهاد که سرپیچی از آن جزء بزرگترین گناهان محسوب می‌شود نیز تابع توانایی افراد می‌باشد بر کم ‏توانان و بر بیماران و بر کسانى که چیزى را نمی یابند که (در راه جهاد) مصرف کنند،
هیچ تنگى (و تکلیفى) نیست، هنگامى که براى خدا و رسولش خیرخواهى کنند؛ بر نیکوکاران راه (مؤاخذه) نیست؛ و خدا بسیار آمرزنده [و] مهرورز است. (توبه/ ۹۱ـ۹۳)

ک) تنبیه تابع اتمام حجت

«وَمَا کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّى‏ نَبْعَثَ رَسُولاً» «و (ما) عذاب کننده نیستیم، تا این‏که فرستاده‏اى برانگیزیم». (اسراء/ ۱۵)
امام خمینی(ره) می‌فرماید: اگر مکلف با تمام توان به دنبال وظیفه شرعی خود برود و چیزی نیابد، بدون شک مشمول آیه شریفه «ما کنا معذبین…» خواهد شد و بازخواستی نخواهد داشت.‌

ل) مسئول بودن انسان در قبال رفتار خود و جامعه

«و هر انسانی, اعمالش را بر گردنش آویخته ایم و روز قیامت , کتابی برای او بیرون می آوریم که آن را در برابر خود, گشوده می بیند!»
از نظر قرآن انسان نه تنها در قبال رفتار خود مسئول است بلکه در قبال رفتار جامعه نیز مسئولیت دارد: «و هر امّتى را به زانو نشسته می بینى، هر امتى به سوى نامه ى (اعمال) خود فراخوانده می شود؛ (و به آنها گفته می شود:) امروز آنچه را انجام می دادید جزا داده می شوید». (جاثیه/ ۲۸)

م) عدم مسئولیت فرد خطا کار نسبت به خطای دیگر افراد

هنگامی که در جامعه وِزری اتفاق افتد، آنکه پایه گذار وِزر بوده، به علت پایه گذاری و آنکه به پیروی کور کورانه پرداخته به علت پیروی کورکورانه و آن که چنین وِزری را دیده ولی سکوت کرده به علت سکوت بازخواست خواهند شد.

«مَنِ اهْتَدى‏ فَإِنَّما یَهْتَدی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما یَضِلُّ عَلَیْها وَ لا تَزِرُ وازِرَهٌ وِزْرَ أُخْرى‏ وَ ما کُنَّا مُعَذِّبینَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولا»
«هر که هدایت یافت جز این نیست که به سود خویش هدایت یافته و هر که گمراه شد پس به زیان خویش گمراه شده است ، و هیچ گنهکاری حامل گناه دیگری نمی شود و ما ( هیچ ملتی را پیش از این به عذاب ریشه کن در دنیا ) عذاب کننده نبودیم تا اینکه ( نخست ) رسولی را ( برای بیداری آنان ) بفرستیم»

ن) لزوم بکارگیری خرد جمعی


(وَالَّذِینَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلاَهَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى‏ بَیْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ) (شوری/ ۳۸)

آیه شریفه در توصیف مومنین می‌فرماید: آنان در راستای تعالی و پیشرفت، با یک‌دیگر رایزنی کرده و بر مبنای بهترین ایده، رفتار خود را پایه‌ریزی می‌نمایند.
به عبارت دیگر، مشورت و اهتمام به آن از ویژگی‌های اهل ایمان است و نظام اجتماعی آنان متکی بر مشورت می‌باشد. در اهمیت و لزوم مشورت همین بس که در میان نماز و انفاق قرار گرفته است که از پر‌تأکید‌ترین فرایض قرآنی به شمار می‌آیند.

نتیجه:

احکام شرعی قرآن از سنخ قوانین عادی نیست، قوانین قرآن، جامع و خالی از هر گونه تناقض است و سازگار با عقل و فطرت می‌باشد به گونه‌ای که در مدتی کوتاه عرضه و نهادینه شد. عرضه چنین قانون جامعی پیش نیاز‌های دانشی و تجربی فراوانی را می‌طلبد که هرگز در زمان نزول قرآن وجود نداشته است بنا‌بر‌این می‌توان معتقد شد که عرضه تشریعاتی این چنینی خرق عادت بوده و نمودی روشن از اعجاز قرآن است.
هرچند اعجاز تشریعی قرآن به معنای اثبات ناتوانی مردم از آوردن قوانینی مشابه قوانین قرآن است اما مقصود این نیست بلکه هدف اصلی، اثبات اعجاز قرآن است که نتیجه آن اثبات صدق پیامبری رسول گرامی اسلام(ص) می‌باشد.

منابع:

  • محمد تقی جعفری،قرآن نماد حیات معقول
  • راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن
  • جلال الدین عبد الرحمن، الاتقان فی علوم القرآن
  • طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن
  • مطهری، مجموعه آثار
  • مکارم شیرازی،تفسیر نمونه
  • محمد هادی معرفت، التمهید فی علوم القرآن
  • ویل دورانت، تاریخ تمدن

درباره faez

دوباره امتحان کنید

675sh

کشف شواهد علمی قطعی در مورد وجود جهان هایی دیگر

  اعجاز علمی قرآن:   سوره ی اعراف آیه ۵۴: تبَارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ پر …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked

به کانال باور باران بپیوندید


کلیک کنید