خانه / دیگرمطالب / اسلام و ایرانیان (ایرانیان ساکن یمن)

اسلام و ایرانیان (ایرانیان ساکن یمن)

بسم الله الرحمن الرحیم

اسلام و ایرانیان (ایرانیان ساکن یمن)

حقایقی شگفت‌انگیز از مسلمان شدن ایرانیان یَمَن به دست پیامبر :

عصر حکومتِ انوشیروان بود. حبشیان به سرزمین یَمَن تاخته؛ موطن یمانیان را به ویرانه‌ای مبدل ساخته بودند. شاه یمن (سیف بن ذی‌یَزن) ناگزیر از خسرو انوشیروان، پادشاه ایران یاری خواست. انوشیروان نیز گروهی از ایرانیان مجرمِ زندانی را برای جنگیدن با حبشیان فرستاد، ایرانیان به سرزمین یمن وارد شدند و پس از قتل‌عام سیاه‌پوستان، آن نواحی را تصرف نمودند. از آن زمان حکومت یمن -در جنوب جزیره العرب- دست‌نشانده‌ی ساسانیان گردید و حاکمان و والیان آن، کسانی از مردم ایران بودند[۱]. ایام گذشت. در عصر حکومت خسرو پرویز، سرداری ایرانی به نام باذان پسر ساسان، از جانب شاه ایران، حاکم یمن شد.

هنگامی که اسلام آشکار شد، نبی اکرم دعوت خود را آغاز فرمود. محمد (صلی الله علیه و آله) در سال ششم هجری، طی نامه‌ای خسرو پرویز را به اسلام دعوت کرد، اما خسروپرویز نامه‌ی حضرت‏ را درید و برای باذان (حاکم ایرانی یَمَن) نوشت که محمد را نزد وی بفرستد. باذان نیز دو نفر ایرانی به نام خسرو و بابوَیه را به مدینه فرستاد. هنگامی که خبر “احضار پیامبر به ایران” به مشرکین قریش رسید، خشنود گشته؛ گمان کردند که محمد دیگر به پایان راهش رسیده است! نمایندگان باذان با حکمی که در دست داشتند، حضور پیغمبر رسیده؛ منظور خود را در میان گذاشتند. حضرت نیز اندک زمانی مهلت خواست. روز بعد که نمایندگان ایرانی خدمت پیامبر آمدند، حضرت، -با خبری که از عالم غیب بدیشان رسید- فرمودند که شیرویه دیشب شکم پدرش خسرو پرویز را درید و او را هلاک ساخت. اینک شما به یمن بازگردید و به‏ باذان بگویید اسلام اختیار کند. اگر مسلمان شود حکومت یمن همچنان با او خواهد بود. آن دو نفر به‏ یمن بازگشتند و جریان را به باذان گفتند. باذان گفت: ما چندی درنگ می‏‌کنیم، اگر غیبگویی محمد درست بود، معلوم است که وی پیغمبر است. چند مدتی از این ماجرا گذشت که پیکی از تیسفون -پایتخت ساسانیان- رسید و نامه‌ای از طرف شیرویه برای باذان آورد، باذان از قضیه‌ی کشته شدن خسروپرویز به طور رسمی مطلع و از صحت غیبگویی پیامبر شگفت‌زده گردید. شیرویه در نامه‌ی خود به باذان دستور داد که محمد را آزاد بگذارد و به هیچ‌وجه او را نرنجاند. در این‏ هنگام، باذان به همراهی جمعی از ایرانیان یَمَن که آنها را «ابناء» و «احرار» می‏‌گفتند مسلمان شد و اینان جزء نخستین ایرانیانی بودند، که وارد شریعت مقدس اسلام گردیدند. حضرت محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) باذان را همچنان بر حکومت یمن ابقا کردند و وی از این‏ تاریخ از طرف نبی اکرم بر یمن حکومت می‏‌کرد و به ترویج و تبلیغ اسلام‏ پرداخت و مخالفین و معاندین را سر جای خود نشانید. منابع متعدد و معتبر تاریخی این حکایت را با قاطعیت بیان کرده‌‌اند[۲].

بلعمی وزیر دربار سامانیان می‌نویسد که باذان پسر ساسان پس از اینکه مسلمان شد، همه‌ی اهل یَمَن را نیز به اسلام فراخواند و اکثر اهل یَمَن به واسطه‌ی این مرد ایرانی، مسلمان شدند. پیامبر از شنیدن این خبر شاد گشته و برای باذان دعای خیر نمود.[۳] بس جالب و شگفت‌انگیز است که بابویه پس از بازگشت از مدینه، به باذان گفت: هرگز با کسى پرمهابت‌تر و با عظمت‌تر از محمد سخن نکرده بودم! باذان گفت: نگهبان داشت؟ بابویه پاسخ داد: نه…[۴] روشن است که ایرانیانِ روشن‌ضمیر، به نیکی عظمت و معنویت الهی پیامبر را درک کرده بودند و در مقابل بزرگی ایشان سر تسلیم فرود آوردند. این بود حکایت اسلام اختیاریِ ایرانیان یمن.

پی‎نوشت:

  • بنگرید به مقاله «نقش انوشیروان در حوادث تلخ یمن (link is external)»
  • تاریخ طبری، ترجمه ی ابو القاسم پاینده‏، تهران‏، نشر اساطیر، ۱۳۷۵، ج‏۳، ص۱۱۴۲-۱۱۴۴ ؛ ج‏۴، ص ۱۲۸۶ و تاریخ بلعمی، تهران، انتشارات سروش،۱۳۷۸،ج‏۲،ص۸۲۶-۸۲۵-۸۴۲ و ابن اثیر جزرى، تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران، ترجمه عباس خلیلى و ابو القاسم حالت‏، تهران، انتشارات مؤسسه مطبوعات علمى‏، ۱۳۷۱، ج‏۷، ص۲۴۹-۲۵۱ و مجمل التواریخ و القصص، به تصحیح ملک‏‌الشعراء بهار، تهران، انتشارات کلاله خاور، چاپ دوم، ص۱۷۲-۲۵۲
  • تاریخ بلعمی، تهران، انتشارات سروش، ۱۳۷۸، ج‏۲، ص۸۴۲
  • تاریخ طبری، ترجمه ی ابو القاسم پاینده‏، تهران‏، نشر اساطیر، ۱۳۷۵، ج‏۳، ص۱۱۴۴ و محمد بن جریر طبرى‏، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، روائع التراث العربى‏، ۱۳۸۷، ج‏۲، ص۶۵۷

ایرانیان و جهاد علیه اعراب مرتد در عصر پیامبر(صلی الله علیه و آله) :

در عصر حکومت انوشیروان برخی از ایرانیان به دستور انوشیروان به یَمَن رفتند و آن سرزمین را فتح نمودند و از سوی حکومت ساسانی، حاکم آن دیار شدند. هنگامی که حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) به نبوت مبعوث شدند، آن ایرانیان پس از رخ دادنِ حوادثی شگرفت و در اثر ملاقات با پیامبر و مشاهده‌ی معجزه‌ای از آن حضرت، از روی اختیار مسلمان شدند و به نشر اسلام در یَمَن پرداختند. اینان جزو نخستین مردمان ایرانی بودند که اسلام آورده و به ترویج و بسط دین محمد (صلی الله علیه و آله) اقدام نمودند. پیامبر نیز سردسته‌ی آن ایرانیانِ شخصی به نام باذان پسر ساسان را حاکم یَمَن قرار داد. باذان مدتی بعد از دنیا رفت، در حالیکه قلبش به نور اسلام روشن بود. پیامبر نیز پسرش (شهر بن باذان) را جانشین او و به عنوان والی یَمَن منصوب کرد و چندین تن را به معاونت و همراهی او برگزید[۱].

در روزهای آخر زندگانی پیامبر، شخصی به نام «عیهله بن کعب عنسى‏» مشهور به «اَسوَد عَنسی» از بیماری ایشان مطلع گردید، از این رو در یمن‏ ادعای نبوت نمود و گروهی را دور خود گرد آورد و آنگاه به همراهی این افراد به سوی صنعا (مرکز یَمَن) حمله کرد. شهر بن باذانِ ایرانی که نماینده‌ی پیامبر اکرم بود، خود را برای دفعِ اسود کذاب آماده ساخت. جنگ سختی درگرفت. شهر بن باذان در این جنگ کشته شد و این نخستین‏ ایرانی است که در راه اسلام به شهادت رسید.

اسود عنسی، پس از اینکه شهر بن باذان را به قتل رساند، همسر او را تصرف کرد. پس از مدتی اندک، اسوَد موفق شد بخشی عظیم از یمن، بحرین و نواحی بیابانی جزیره العرب را تصاحب کند. بسیاری از قبائل عرب، تابع اسوَد شدند، اما ایرانیان همچنان بر طریق مسلمانی ثابت و استوار ماندند. هنگامی که جریان کشته شدن شهر بن باذان و حوادث یمن به اطلاع پیامبر رسید، ایشان نامه‌ای به سه ایرانی به نام‌های فیروز، دادویه و جشیش دیلمی (جشنس) نوشتند و آنان را به فرماندهی مجاهدینِ اسلام منصوب نمودند و همچنین نامه‌ای برای سران قبائل عرب نوشتند و آنان را به پیروی از سه ایرانیِ مجاهد امر فرمودند.

ایرانیان برای نبرد با اسوَد و دیگر مرتدین عرب مهیا شده بودند. «آزاده» همسر شهر بن باذان که در تصرف اسوَد بود نیز برای مجاهدین ایرانی پیامی محرمانه فرستاد و به آنان وعده‌ی همراهی داد. چند روز بعد، مجاهدین ایرانی با همیاری آزاده، با نقشه‌ای که طرح کرده بودند، از طرق یک راهروی زیرزمینی، وارد اتاق خواب اسوَد عنسی شدند (و از این طریق نگهبانان قصرِ اسوَد را پشت سر گذاشتند) و پس از درگیری، سر از بدنِ اسوَد عنسی جدا کردند ! هنگامی که سر از بدنش جدا می‌کردند، او نعره می‌کشید! نگهبانان پشت درب اتاق اسود گرد آمدند و فریاد بر آوردند: «چه شده است؟» آزاده پاسخ داد: «اسوَد در حال دریافت وحی است»! از همین روی نگهبانان از اطراف اتاق اسوَد متفرق شدند! سه سردار ایرانی، پس از کشتن اسوَد مرتد، در اتاق او ماندند و هنگام طلوع فجر، اذان گفتند و در اذانشان عبارت «اشهد انّ محمداً رسول الله» را با صدایی بلند فریاد زدند و این ندا به گوش مجاهدین مسلمان که در کمین بودند، رسید! در اثر همین شعار اسلامی، قصرِ اسوَد دچار اضطراب شد و مسلمانان که قصر اسوَد را محاصره کرده بودند، با دلاوری عرصه را بر پیروان اسوَد کذّاب تنگ کردند. نگهبانان و اطرافیان اسوَد یکدیگر را غارت کردند! و سپس از روی ترس به بیابان‌ها گریختند و این گونه دگربار، در یَمَن به واسطه‌ی مجاهدت سرداران ایرانی، بانگ تکبیر و اذان برخاست. در شبی که اسود کذاب کشته شد، پیامبر از طریق وحی‏ از این اتفاق با خبر شدند و فرمودند: «اسوَد کشته شد و قتل وی به دست خاندانی مبارک رخ داد». مسلمین از پیامبر پرسیدند: «کدام مرد وی را کشت»؟ پیامبر فرمودند: «فیروز».

ایام حکومت اسود (که شخصی بسیار خشن، وحشی و حیله‌گر بود) در یمن و نواحی آن سه ماه به طول انجامید و هنگامی که وی به دست ایرانیان کشته شد، آرامش به یَمَن بازگشت. پس از استقرار امنیت در یَمَن، فیروز (سردار ایرانی)، عنوان امام جماعت صنعا را به معاذ بن جبل (نماینده‌ی پیامبر) بازگرداند و خود به همراهی دادویه و جشیش (جشنس) به سرکوب و مجازات بازماندگان اسوَد عنسی پرداختند. بعدها دادویه توسط یاران اسوَد به شهادت رسید و این گونه شرّ پیروان وحشی و مشرک اسوَد به دست سرداران ایرانی از سر مسلمین کوتاه شد.

محمد بن جریر طبرى در تاریخ مشهور خود[۲]، ابن اثیر جزری در «الکامل فی التاریخ»[۳]، احمد بن على بن مسکویه در «تجارب الامم»[۴] به نقل این ماجرا پرداختند. همچنین منابع کهن تاریخی از جمله جلال‌الدین عبدالرحمن أبی‌بکر السیوطی در «الخصائص الکبرى»[۵]، ابن کثیر در «السیره النبویه»[۶] و «البدایه والنهایه»[۷]، ابن هشام در «السیره النبویه»[۸]، ابن حجر عسقلانی در «الإصابه فی تمییز الصحابه»[۹]، ابن سعد در «الطبقات الکبرى»[۱۰]، أبو یوسف یعقوب بن سفیان الفسوی در «المعرفه والتاریخ»[۱۱]، ابن خلدون در تاریخ مشهور خود[۱۲]، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان الذهبی در «تاریخ الاسلام»[۱۳] و بسیاری منابع دیگر به این مسئله اشاره نمودند.

پی‌نوشت:

  • بنگرید به «حقایقی شگفت‌انگیز از مسلمان شدن ایرانیان یَمَن در عصر پیامبر»
  • محمد بن جریر طبرى‏ تاریخ الامم و الملوک (تاریخ طبری)، بیروت‏: روائع التراث العربى‏، ۱۳۸۷. ج‏ ۳، ص ۲۲۷-۲۳۹ و تاریخ طبری، ترجمه‌ی ابو القاسم پاینده‏، تهران‏: انتشارات اساطیر، ۱۳۷۵. ج‏ ۴، ص ۱۳۸۰-۱۳۵۴ و ۱۴۶۲-۱۴۶۷
  • ابن اثیر جزرى، تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران، ترجمه عباس خلیلى و ابو القاسم حالت‏، تهران: انتشارات مؤسسه مطبوعات علمى‏، ۱۳۷۱. ج ‏۸، ص ۲۸-۳۵ و ۸۶-۹۱ و ابن الأثیر الجزری، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر، ۱۹۶۵. ج‏ ۲، ص ۳۳۶-۳۴۱ و ۳۷۴-۳۷۸
  • احمد بن على ابن مسکویه‏، تجارب الامم، تهران‏: انتشارات سروش‏، ۱۳۷۹. ج‏ ۱، ص ۲۶۷
  • جلال‌الدین السیوطی، الخصائص الکبرى، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۹۸۵. ج ۱، ص ۴۶۶ و ج ۲، ص ۱۶۶
  • امام أبوالفداء اسماعیل بن کثیر الدمشقی، السیره النبویه، بیروت: دار المعرفه للطباعه والنشر، ۱۹۷۱. ج ۱ ص ۱۴ ؛ ج ۱ ص ۴۹ ؛ ج ۴ ص ۹۵
  • امام أبوالفداء اسماعیل بن کثیر الدمشقی، البدایه والنهایه، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۹۸۸. ج ۲ ص ۲۲۷ ؛ ج ۵ ص ۶۱ ؛ ج ۶ ص ۳۳۹-۳۴۴ و …
  • أبو محمد عبدالملک بن هشام بن أیوب الحمیری (مشهور به ابن هشام)، السیره النبویه، بیروت: دار الجیل، ۱۹۹۱، ج ۵ ص ۳۰۰-۳۰۲
  • ابن حجر عسقلانی، الإصابه فی تمییز الصحابه، بیروت: دار الجیل، ۱۹۹۲، ج ۲ ص ۳۹۷ ؛ ج ۵ ص ۳۹۷-۳۸۰
  • أبو عبدالله محمد بن سعد البصری الزهری، الطبقات الکبرى، بیروت: دار صادر، ج ۵ ص ۵۳۳-۵۳۵
  • أبو یوسف یعقوب بن سفیان الفسوی، المعرفه والتاریخ، بیروت: دار الکتب العلمیه، ج ۳ ص ۲۲۸
  • تاریخ ابن خلدون، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج ۲ ص ۶۰-۶۱ و ۶۶-۶۸
  • شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان الذهبی، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۹۸۷. ج ۴ ص ۲۸۶ ؛ ج ۳ ص ۱۹ و ۳۰
 
 
 
 

درباره faez

دوباره امتحان کنید

درباره ما

موسسه علمی فرهنگی باورباران با کادری توانمند از اساتید محققان و پژوهشگران در حوزه های …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked

به کانال باور باران بپیوندید


کلیک کنید